Ağız Cerrahisi

Kemik Erimesi İlaçları ve Diş Çekimi: Risk Kimlerde Önemli?

Blister ambalajda ilaç tabletleri

Kemik erimesi ya da kanser tedavisi için ilaç kullanan birine "diş çektirilmez" denmesi sık rastlanan bir durumdur. Bu cümle bazen gereksiz korku, bazen de gereksiz erteleme yaratır. Gerçek, iki uçtan da daha dengeli bir yerde duruyor.

Kısa cevap

İlaca bağlı çene kemiği nekrozu (MRONJ) nadir ama ciddi bir yan etkidir. Risk, ilacın hangi amaçla ve hangi dozda kullanıldığına göre belirgin biçimde değişir: kanser tedavisi dozlarında risk osteoporoz dozlarına göre çok daha yüksektir [1, 2]. Osteoporoz dozlarında ADA'nın aktardığı en güvenilir sıklık tahmini yaklaşık %0,10'dur [2].

Hangi ilaçlar söz konusu?

Konu edilen ilaç grupları [1, 2]:

  • Bifosfonatlar (alendronat, risedronat, ibandronat, zoledronik asit)
  • Denosumab (RANKL inhibitörü)
  • Romosozumab [2]
  • Kanser tedavisinde kullanılan bazı antianjiyojenik ilaçlar [1]

Bu ilaçlar kırık riskini azaltmak ya da kanserin kemiğe bağlı sorunlarını önlemek gibi önemli işler yapar. Bu yüzden yaklaşımın adı "ilaçtan kaçınmak" değil, "riski yönetmek"tir.

Konunun uzmanlık dernekleri tarafından ne kadar yakından izlendiğini gösteren bir ayrıntı: ağız, diş ve çene cerrahisi alanında MRONJ, ayrı ve düzenli olarak güncellenen bir pozisyon belgesine sahip başlıklardan biridir [3].

Risk kimde daha yüksek?

AAOMS'un 2022 güncellemesine göre MRONJ riski kötü huylu hastalık grubunda belirgin biçimde daha yüksektir (bildirilen oran %5'in altında); osteoporoz grubunda ise çok daha düşüktür [1]. Riski etkileyen başlıca etkenler ilacın türü, dozu, kullanım amacı ve süresidir [1].

Yani "bu ilacı kullanıyorum" tek başına bir risk düzeyi belirtmez; hangi amaçla, ne kadar süredir kullanıldığı belirleyicidir.

Diş tedavisi ertelenmeli mi?

Burada sık yapılan hata, tedaviyi tümden ertelemektir. ADA'nın ifadesi açık: "Yalnızca osteoporoz antirezorptif ilaçları nedeniyle rutin diş tedavisini değiştirmeyin"; işlem öncesi bekleme süresi önermek için de yeterli kanıt bulunmadığı belirtiliyor [2].

Bunun mantığı şu: tedavi edilmemiş bir diş enfeksiyonu ya da ilerlemiş diş eti hastalığı, başlı başına bir risk kaynağıdır [4]. Ağzı sağlıklı tutmak, MRONJ riskini azaltmaya yönelik en anlamlı adımlardan biridir.

İlacı bırakmalı mıyım? ("İlaç tatili")

Bu, en çok merak edilen ve en çok yanlış bilinen başlık. Her iki kaynak da aynı yöne işaret ediyor:

  • AAOMS, dentoalveolar cerrahi öncesi ilaç tatili uygulamasının 2014'te olduğu gibi 2021'de de tartışmalı kaldığını ve destekleyici kanıtın yetersiz olduğunu belirtiyor [1].
  • ADA ise osteoporoz tedavisinde antirezorptif ilaca "tatil" verilmesini önermek için yeterli kanıt bulunmadığını yazıyor [2].

Pratik sonuç nettir: İlacınızı kendi kararınızla bırakmayın. Bu karar, ilacı reçete eden hekiminizin (endokrinoloji, onkoloji, romatoloji vb.) değerlendirmesiyle, diş hekiminizle iletişim içinde verilir.

İlaca başlamadan önce ne yapılabilir?

En değerli zaman, tedavi başlamadan önceki dönemdir. AAOMS, hastanın bu ilaçların riskleri ve önerilen koruyucu diş işlemlerini yaptırmamanın riski konusunda bilgilendirilmesi gerektiğini vurguluyor [1]. ADA da hastanın önceden bilgilendirilmesini ve ağız sağlığının tedaviyle eş zamanlı olarak iyileştirilmesini öneriyor [2].

Uygulamada bu genellikle şu anlama gelir: mümkünse çekim gerektiren dişlerin ilaç başlamadan önce ele alınması, çürük ve diş eti tedavilerinin tamamlanması, protez uyumunun kontrol edilmesi.

Hangi belirtiler değerlendirme ister?

AAOMS'un belirttiği bulgular arasında şunlar var [1]:

  • Diş kaynaklı bir nedenle açıklanamayan diş ağrısı
  • Çenede künt, derin ağrı (şakak bölgesine yayılabilir)
  • Ağız içinde veya dışında şişlik
  • Kronik diş eti hastalığıyla açıklanamayan diş sallanması
  • Duyu değişikliği, uyuşma
  • Çekim yerinin iyileşmemesi, açıkta kemik görünmesi

Beklemeden başvurun: çekim bölgesi haftalar geçmesine rağmen kapanmadıysa, açıkta kemik görüyorsanız ya da şişlik-ateş eklendiyse.

Sonuç

Bu konuda en güvenli yol, üç tarafın da aynı bilgiye sahip olmasıdır: siz, diş hekiminiz ve ilacı yazan hekiminiz. İlacı bırakmak değil, ağzı hazır tutmak ve belirtileri erken bildirmek en işe yarar yaklaşımdır.

Sık sorulan sorular

Osteoporoz ilacı kullanıyorum, implant yaptırabilir miyim? Bu karar kişiye özeldir; ilacın türü, dozu, süresi ve genel sağlık durumunuz değerlendirilir [1]. ADA, rutin diş tedavisinin yalnızca bu ilaçlar nedeniyle değiştirilmemesi gerektiğini belirtiyor [2]; ancak cerrahi içeren işlemlerde karar hekiminizle birlikte ve bilgilendirilmiş onamla verilmelidir.

İlacı bıraksam risk sıfırlanır mı? Hayır; ayrıca ilaç tatilinin yararı konusunda kanıt yetersiz ve tartışmalıdır [1, 2]. Üstelik ilacı bırakmak kırık riski gibi başka sorunlar doğurabilir. Bu nedenle karar yalnızca ilacı yazan hekime aittir.

MRONJ ne sıklıkta görülüyor? Osteoporoz dozlarında yaklaşık %0,10 olarak bildiriliyor [2]; kanser tedavisi dozlarında ise belirgin biçimde daha yüksek (%5'in altında bildirilen oranlarla) [1]. Yani nadir bir durum, ancak risk grupları arasında büyük fark var.

Bilgilendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene ile kişisel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Kullandığınız ilaçlarda kendi kararınızla değişiklik yapmayın; diş tedavisi planınızı diş hekiminiz ve ilacı reçete eden hekiminizle birlikte oluşturun.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Medication-Related Osteonecrosis of the Jaw — 2022 Update (Position Paper) — American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons (AAOMS), 2022
  2. Osteoporosis Medications and Medication-Related Osteonecrosis of the Jaw — American Dental Association, son güncelleme 11.04.2023
  3. White Papers / Position Papers — American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons
  4. Gum disease — NHS (UK), son gözden geçirme 20.04.2026

Kaynak seçimi ölçütleri için kaynak politikası sayfasına bakabilirsiniz.