Protez, işlevi geri kazandıran bir çözüm; ancak bakımı doğal dişlerinkinden farklı kurallara tabi. Bu farkın bilinmemesi, çoğu şikâyetin arkasındaki asıl neden.
Kısa cevap
NHS iki temel protez tanımlıyor: tam protezler ("üst ya da alt dişlerinizin tamamını değiştirmek için") ve bölümlü protezler ("bir ya da daha fazla eksik dişi değiştirmek için") [1]. Bakımın iki kritik kuralı ise şu: diş macunu kullanmayın ve geceleri çıkarın [1].
Günlük temizlik
NHS'in tarif ettiği rutin iki adımdan oluşuyor [1]:
1. Ağzınızı temizleyin. "Her sabah ve akşam diş etlerinizi, dilinizi ve kalan dişlerinizi florürlü diş macunuyla fırçalayın."
2. Protezi ayrı temizleyin. "Her sabah ve akşam protezinizi çıkarın ve yumuşak sabun ya da bulaşık deterjanıyla fırçalayın."
Buradaki ayrım önemli: ağzınızın bakımı proteziniz varken de sürer. Kalan dişler, diş eti ve dil ihmal edilmemelidir.
Neden diş macunu kullanılmıyor?
NHS bu konuda açık: protezlere asla diş macunu kullanmayın, çünkü hasar verir [1].
Gerekçesi aşındırıcılıktır. Diş macunları leke temizlemek için aşındırıcı içerir; ADA modifiye silika, kalsiyum karbonat ve alüminyum oksitleri sayıyor [2]. Bu maddeler mine için uygun düzeyde ayarlanmıştır ancak protez akriliği daha yumuşaktır. Zamanla yüzeyde mikro çizikler oluşur; çizikli yüzey ise plak ve leke tutmaya daha yatkın hâle gelir.
Neden geceleri çıkarılmalı?
NHS'in gerekçesi net: protezler gece çıkarılmalı ve "su, nemli pamuk konmuş bir poşet, gecelik protez temizleme solüsyonu ya da protez kabında" saklanmalıdır. Hekiminiz aksini söylemedikçe gece takılı bırakmak enfeksiyon ve boğulma riskini artırır [1].
Ağız dokusunun da dinlenmeye ihtiyacı vardır. Sürekli örtülü kalan diş eti, mantar enfeksiyonuna (protez stomatiti) daha yatkındır. Ağız kuruluğu olan kişilerde bu risk daha da belirgindir; ADA tedavi edilmeyen ağız kuruluğunun kandidiyaz riskini artırdığını belirtiyor [3].
Ayrıca protez kurumamalıdır; bu yüzden nemli ortamda saklanır [1].
Alışma süreci
NHS bir uyum döneminin beklenmesi gerektiğini belirtiyor: takıp çıkarmayı tekrarlayarak pratik yapmak ve başlangıçta daha yumuşak gıdalar tüketmek yardımcı olur [1].
Pratik öneriler: ilk günlerde küçük lokmalar alın, çiğnemeyi iki tarafa dağıtın, sesli okuma yaparak konuşmaya alışın. Rahatsızlık zamanla azalır; azalmıyorsa bu bir uyum sorunudur ve düzeltilebilir.
Vurma ve gevşeme
Protezin zamanla gevşemesi olağandır; çünkü altındaki kemik ve diş eti şekil değiştirir. Eksik dişin çevresinde kemik kaybı gelişebildiği için bu değişim beklenen bir süreçtir [4].
Ancak "alışırım" diyerek vuran bir protezi kullanmaya devam etmek doğru değildir. Sürtünen bölgede yara oluşabilir; iyileşmeyen bir yara ise NHS'in ağız kanseri belirtileri arasında saydığı bulgulardan biridir [5]. Bu nedenle vurma şikâyeti ertelenmemelidir.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
NHS şu durumlarda başvurulmasını öneriyor [1]:
- Protez kayıyorsa ya da artık iyi oturmadığını hissediyorsanız
- Ağrı yapıyorsa
- Hasarlıysa
- Tıklama sesi geliyorsa
- Diş etleri kızarık ya da kanıyorsa
- Ağız kokusu varsa
Bunlara ek olarak: ağızda iyileşmeyen bir yara ya da beyaz-kırmızı kalıcı yama fark ederseniz vakit kaybetmeyin [5].
Sonuç
Protezle yaşamak, birkaç basit kuralı alışkanlığa dönüştürmekle kolaylaşıyor: sabah-akşam hem ağzı hem protezi ayrı ayrı temizlemek, diş macunundan kaçınmak, geceleri çıkarıp nemli ortamda saklamak ve uyum sorunlarını ertelememek [1].
Sık sorulan sorular
Protezimi sıcak suda bekletebilir miyim? NHS saklama seçenekleri arasında su, nemli pamuklu poşet, gecelik temizleme solüsyonu ve protez kabını sayıyor [1]. Sıcak su akriliğin şeklini bozabileceği için önerilmez; ılık ya da soğuk su kullanın.
Yapıştırıcı kullanmam gerekir mi? Protez iyi oturmuyorsa asıl çözüm yapıştırıcı değil, uyumun düzeltilmesidir. NHS kayan ya da iyi oturmayan protez için diş hekimine başvurulmasını öneriyor [1].
Kalan dişlerimi de fırçalamalı mıyım? Evet. NHS her sabah ve akşam diş etlerini, dili ve kalan dişleri florürlü macunla fırçalamayı öneriyor [1].
Bilgilendirme
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene ile kişisel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Protezinizin bakımı ve kullanımı için hekiminizin size özel verdiği talimatlar önceliklidir.